Twórcą psychoonkologii jest dr Jimmie Holland, kierująca Katedrą Psychiatrii i Nauk Behawioralnych Centrum Onkologicznego im. Sloan-Kettering w Nowym Jorku. Uważa ona, że psychoonkologia to interdyscyplinarna podspecjalizacja onkologii, która zajmuje się reakcjami emocjonalnymi pacjentów w róż-nych stadiach choroby nowotworowej, reakcjami emocjonalnymi rodzin chorego oraz zajmującego się chorym personelu medycznego. Oddziaływania w ramach opieki psychoonkologicznej umożliwiają na poprawę jakości życia chorych i ich rodzin. Opieka, wiedza i umiejętności z zakresu psychoonkologii powinny mieć zastosowanie w trakcie leczenia każdego pacjenta. Główne formy pomocy to psychoedukacja, wsparcie, przeuczenie postaw, obalenie mitów związanych z chorobą nowotworową oraz wykorzystywanie metod i technik stosowanych w psychoterapii. Niektórzy pacjenci i ich rodziny poddają się też własnej psychoterapii.

Problematykę psychoonkologii można podzielić na trzy obszary:

• Promocja zdrowia - ze szczególnym uwzględnieniem zachowań ułatwiających zapobieganie, a także wczesne wykrywanie i leczenie chorób nowotworowych.
• Łagodzenie psychologicznych następstw diagnozy i leczenia choroby nowotworowej. Istotną rolę odgrywa tu zespół medyczny: lekarze, pielęgniarki, rehabilitanci, psychologowie, pracownicy socjalni oraz osoby duchowne. Działania te dotyczą przede wszystkim odbywania rozmów z chorym, przekazywania infor-macji na temat diagnozy, stanu zdrowia i leczenia oraz wsparcie pacjenta i jego bliskich.
• Edukacja personelu zatrudnionego na oddziałach onkologicznych: lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów, psychologów, pracowników socjalnych oraz duchownych w zakresie skutecznego porozumiewania się z chorym.

Psychoonkologia wyjaśnia, w jaki sposób nasze reakcje emocjonalne związane z osobowością mogą pozostawać w związku z chorobami nowotworowymi. Liczne badania wskazują na związek osobowości „typu C” z chorobami nowotworowymi. Kluczowymi i charakterystycznymi cechami tego typu osobowości są: tłumienie silnych emocji, poddawanie się woli innych osób, brak stanowczości, stoicyzm i poświęcanie się, skłonność do rozpaczy. Należy pamiętać, że nie tylko te czynniki wpływają na rozwój choroby.

Również badania przeprowadzone w ramach psychoonkologii pokazują, że choroby nowotworowe mogą być uwarunkowane czynnikami psychologicznymi, środowiskowymi i genetycznymi. Najwięcej badań dotyczy stresu. Sytuacje stresowe prowadzą do zmian wegetatywno-somatycznych w naszym organizmie i ewentualnie do obniżenia odporności. Pacjenci poddani działaniu silnego i długo-trwałego stresu, gdzie został przekroczony poziom mobilizacyjny, mogą być bardziej narażeni na rozwój chorób nowotworowych. Jednak samo działanie stresu i obniżenie odporności nie jest równoznaczne z zachorowaniem. Do rozwoju choroby dochodzi przy współudziale różnych czynników - środowiskowych, genetycznych i innych uzależnień zachowań antyzdrowotnych.

Bardzo dużo uwagi poświęca się roli zachowań antyzdrowotnych (brak zachowań prozdrowotnych) jako czynników psychologicznych mających wpływ na powstawanie tej grupy chorób cywilizacyjnych.
W zależności od rodzaju choroby (rodzaju nowotworu) są to różnego rodzaju zachowania. I tak na przykład palenie tytoniu może dopro-wadzić do rozwoju nowotworu płuc, niekontrolowane opalanie się może stać się przyczyną raka skóry. Styl życia, czyli sposób spędzania czasu, aż w ponad 50% ma udział w kształtowaniu zdrowia. Wiele uwagi poświęca się znaczeniu zachowań zdrowotnych w psychoon-kologii, czyli zachowań celowych, nawykowych i różnych form aktywności, które oparte są na bazie wiedzy o zdrowiu oraz prze-konaniu o istotnym i znaczącym wzajemnym związku tych zachowań ze zdrowiem. Znaczenie ma też promocja zdrowia i prozdrowotnego stylu życia. Psycholodzy, którzy wykorzystują wiedzę z zakresu psychoonkologii (szczególnie ci, którzy pracują z chorymi onkologicznie), wprowadzają wiele programów i podejmują różnego rodzaju działania mające na celu upowszechnienie promocji zdrowia. Przykładami mogą tu być: współpraca z lekarzami podczas badań objazdowych (np. badań mammograficznych), akcji weekendowych mających na celu popularyzację zdrowego stylu życia oraz rozpowszechnianie wiedzy na tak zwanych programach edukacyjnych odbywających się w miejscach publicznych.

Obecnie w niektórych oddziałach onkologicznych zatrudnieni są psychologowie, którzy realizują zadania psychoonkologii i sprawują opiekę zarówno nad leczonymi pacjentami, jak i ich rodzinami. W wielu ośrodkach działają także grupy samopomocowe organizowane przez pacjentów. Najbardziej znanymi organizacjami są Amazonki, zrzesza-jące kobiety po mastektomii, Gladiatorzy - Stowarzyszenie Mężczyzn z Chorobami Prostaty oraz Polskie Towarzystwo Opieki nad Chorymi ze Stomią POL-ILKO. Prowadzone są również grupy terapeutyczne dla pacjentów z chorobami nowotworowymi, zapewniające psychoedukację, wsparcie, pomoc psychologiczną, stosujące psychoterapię oraz psychoprofilaktykę.

Bardzo duże znaczenie ma informowanie pacjentów o możliwości pomocy psychologicznej w trakcie diagnozowania choroby nowo-tworowej, leczenia, hospitalizacji, rekonwalescencji i w okresie remisji. W takiej sytuacji opieka psychoonkologiczna jest niezbędna i bardzo pożądana. Oczywiście to sam pacjent podejmuje decyzję o spotkaniu się z psychologiem. Lekarz powinien jedynie poinformować chorego, że w ramach leczenia i pomocy istnieje możliwość spotkania się z psychologiem pracującym na oddziale czy w poradni. Niestety, na oddziale onkologicznym czy w poradni nie zawsze taka osoba pracuje, dlatego też nie wiadomo, ilu pacjentów nie może otrzymać stosownej pomocy psychologicznej. Niemniej jednak, mając na uwadze ciągły rozwój i popularyzację psycho-onkologii, mam nadzieję, że zwiększy się możliwość uzyskania opieki psychoonkologicznej w tym trudnym dla pacjenta (jak i rodziny) okresie życia.

Dziesięć lat temu powstało Polskie Towarzystwo Psychoonkologiczne, którego celem jest prowadzenie badań naukowych oraz szerzenie wiedzy z zakresu opieki psychoonkologicznej. Aby przybliżyć osobom uczestniczącym w leczeniu chorego wiedzę z zakresu wsparcia i opieki psychologicznej pacjenta chorego onkologicznie, w ramach PTPO powstała w 2005 roku Krajowa Szkoła Psychoonkologii, której celem jest szeroko pojęta edukacja z zakresu psychoonkologii.

Tu uzyskasz pomoc:
Infolinia o chorobach rozrostowych układu chłonnego (chłoniaki)

0 800 62 60 62 - pod tym bezpłatnym numerem telefonu dyżurują lekarze z Kliniki Nowotworów Układu Chłonnego Centrum Onkologii - Instytutu M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Infolinia czynna jest w każdy wtorek w godzinach od 16.00-20.00 Lekarze udzielają informacji na temat chorób rozrostowych układu chłonnego.

0 800 49 34 94 - pod tym bezpłatnym numerem telefonu co wtorek w godzinach 16.00-20.00 dyżurują psycholodzy z Zakładu Rehabilitacji Centrum Onkologii - Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Psycholodzy udzielają informacji i wskazówek wszystkim chorym na choroby rozrostowe układu chłonnego.

1. Białystok Białostocki Ośrodek Onkologiczny im. Marii Skłodowskiej-Curie, 15-027 Białystok, ul. Ogrodowa 12, tel. 085 664 67 11.
Przy szpitalu działa Stowarzyszenie Walki z Rakiem oraz Klub Amazonek.

2. Bielsko-Biała Beskidzkie Centrum Onkologii im. Jana Pawła II, 43-300 Bielsko-Biała, ul. Wyzwolenia 18, tel. 033 810 01 10. W Centrum pracuje psycholog.

3. Bydgoszcz Regionalne Centrum Onkologii, Szpital im. Prof. Franciszka Łukaszczyka, 85-796 Bydgoszcz, ul. Dr Izabeli Romanowskiej 2, tel. 052 374 30 00.
W Centrum pracuje zespół psychologów.

4. Gdańsk Katedra i Klinika Onkologii i Radioterapii AM, 80-211 Gdańsk, ul. Dębinki 7, tel. 058 349 22 71. W Klinice zatrudniony jest psycholog.

5. Gdańsk Wojewódzkie Centrum Onkologii, 80-210 Gdańsk, ul. Skłodowskiej-Curie 2, tel. 058 341 70 45. W Szpitalu pracuje psycholog.

6. Gdynia Szpital Morski im. PCK, 81-519 Gdynia, ul. Powstania Styczniowego 1, tel. 058 699 83 00. W Szpitalu pracuje dwóch psychologów.

7. Gliwice Centrum Onkologii, Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, 44-100 Gliwice, ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, tel. 032 278 86 66.
W Centrum pracuje psycholog.

8. Katowice Szpital Kliniczny Śląskiej AM, 40-027 Katowice, ul. Francuska 20/24 tel. 032 259 12 00. W Szpitalu pomocy udziela jeden psycholog.

9. Kielce Świętokrzyskie Centrum Onkologii, 25-734 Kielce, ul. Artwińskiego 3, tel. 041 367 45 01. W Centrum pracuje pięcioosobowy zespół psychologów.

10. Kraków Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, 31-115 Kraków, ul. Garncarska 11, tel. 012 422 99 00. Szpital zatrudnia jednego psychologa.

11. Kraków Klinika Hematologii CMUJ, 31-501 Kraków, ul. Kopernika 17, tel. 012 424 76 00. W Klinice pracuje psycholog.

12. Lublin Centrum onkologii Ziemi Lubelskiej, 20-090 Lublin, ul. Jaczewskiego 7, tel. 081 747 75 11. Centrum zatrudnia dwóch psychologów.

13. Lublin Klinika Hematologii SPSK nr 4, 20-090 Lublin, ul. Jaczewskiego 8, tel. 081 724 46 99. Klinika zatrudnia psychologa.

14. Łódź Ośrodek Onkologiczny Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. M. Kopernika, 93-509 Łódź, ul. Paderewskiego 4, tel. 042 689 50 00.
W ośrodku pracuje jeden psycholog.

15. Olsztyn Centrum Onkologii, Zespół Opieki Zdrowotnej MSWiA w Olsztynie, 10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. 089 539 85 42.
W ośrodku nie pracuje psycholog, jednak pacjenci mogą uzyskać pomoc od wolontariuszy i członków z Klubu Amazonek.

16. Poznań Wielkopolskie Centrum Onkologii, 61-866 Poznań, ul. Garbary 15, tel. 061 854 05 67. W Centrum pracuje dwóch psychologów.

17. Poznań Katedra Onkologii AM im. Karola Marcinkowskiego, 61-878 Poznań, ul. Łąkowa 1/2, tel. 061 854 90 52 lub 061 854 90 26.
Klinika zatrudnia psychologa.

18. Rzeszów Wojewódzki Szpital Specjalistyczny - Podkarpackie Centrum Onkologii, 35-061 Rzeszów, ul. Leszczyńskiego 1, tel. 017 866 64 09.
W Szpitalu pracuje dwóch psychologów.

19. Szczecin Regionalny Szpital Onkologiczny, 71-730 Szczecin, ul. Strzałkowska 22, tel. 091 425 14 10. Szpital zatrudnia psychologa.

20. Wrocław Dolnośląskie Centrum Onkologii, 52- 413 Wrocław, pl. Hirszfelda 12, tel. 071 368 95 81. Ośrodek zatrudnia psychologów.

21. Warszawa Instytut Hematologii i Transfuzjologii, 00-957 Warszawa, ul. Chocimska 5, tel. 022 646 00 24. Instytut zatrudnia jednego psychologa.

22. Warszawa Klinika Hematologii i Onkologii AM, 02-097 Warszawa, ul. Banacha 1a, tel. 022 659 75 77. W szpitalu zatrudniony jest psycholog.

23. Warszawa CSK WAM, Klinika Chorób Wewnętrznych i Hematologii z Ośrodkiem Transplantacji Szpiku, 00-909 Warszawa, ul. Szaserów 128, tel. 022 681 71 60.
Pomoc pacjentom świadczą psycholodzy z innych oddziałów.

24. Warszawa Klinika Onkologii CSK WAM, 00-909 Warszawa, ul. Szaserów 128, tel. 022 610 30 98. W klinice zatrudniony jest psycholog.

25. Warszawa Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, 02-781 Warszawa, ul. Roentgena 5, tel. 022 644 50 24.
W Instytucie pracują dwa zespoły psychologów.