Ból w odbycie jest objawem tak niepokojącym i dokuczliwym, że prawie zawsze zmusza pacjenta do wizyty u lekarza. Przyczyny bólu w odbycie mogą być różne, począwszy od błahych, a skończywszy na poważnych, z chorobą nowotworową włącznie. Większość pacjentów kojarzy dolegliwości bólowe w odbycie z chorobą hemoroidalną. Jest to błędne przekonanie, gdyż hemoroidy umiejscowione są w obszarze anatomicznym nieunerwionym bólowo i bolą tylko wtedy, kiedy wypadną i dochodzi do obrzęku bogato unerwionej czuciowo skóry wokół odbytu.
Choroby zapalne odbytu, których głównym objawem jest ból, to: szczelina, zapalenie gruczołów odbytowych, ropień odbytu oraz zakrzepica żył okołoodbytowych.
Szczególnie bolesną chorobą jest szczelina - ból w jej przypadku występuje w trakcie i po defekacji i jest tak silny, że czasem zmusza pacjenta do zgłoszenia się na ostry dyżur chirurgiczny.
Druga grupa chorób wiążących się z bólem to choroby czynnościowe, takie jak: nagły ból nocny oraz zespół mięśni dźwigaczy odbytu. Są to choroby, w których lekarz przy badaniu może nie stwierdzać żadnych nieprawidłowości i diagnoza stawiana jest przede wszystkim na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta. Rozpoznanie i leczenie tych chorób nie jest łatwe i nierzadko dochodzi w takich przypadkach do sytuacji, w których pacjent traktowany jest jak hipochondryk, a w krańcowych przypadkach nawet jak osoba chora psychicznie. Nieleczone dolegliwości bólowe powodują u pacjentów uczucie niepokoju i przygnębienia, co może doprowadzić do nerwicy, a nawet depresji.
Nowotwory odbytu i odbytnicy mogą być przyczyną bólów w zaawansowanym okresie choroby, jakkolwiek zdarzają się sytuacje, w których do bólu dochodzi w początkowym okresie choroby nowotworowej.
Inne przyczyny bólów w tej okolicy to choroby krzyżowo-lędźwiowego odcinka kręgosłupa, kokcydynia (ból kości guzicznej), torbiele przedkrzyżowe, choroby ortopedyczne, choroby neurologiczne, choroby ginekologiczne i inne.
Może nasunąć się pytanie: czy osoba cierpiąca na ból w odbycie może "leczyć się sama", a jeżeli nie, to kiedy powinna zgłosić się do lekarza? Nie należy na własną rękę podejmować walki z bólem, gdyż jedynie specjalistyczna diagnostyka dolnego odcinka przewodu pokarmowego pozwala zdiagnozować przyczynę dolegliwości bólowych i zastosować odpowiednie leczenie. Kiedy ból dokucza, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, gdyż w większości przypadków świadczy on o ostrej chorobie proktologicznej, która wymaga szybkiego leczenia zachowawczego lub operacyjnego.